# افزودن آگهی
#
#

برترین مشاوران املاک را در شهر بندر عباس از ما بخواهید

سبک های از یاد رفته معماری ایرانی

معماری ایرانی به عنوان یکی از معروف‌ترین سبک‌های معماری در جهان شناخته‌شده است که در مقایسه با کشورهای دیگر جهان ارزشی ویژه دارد.

سبک های از یاد رفته معماری ایرانی

معماری ایرانی

معماری ایرانی بیش از ۶۰۰۰ سال تاریخ پیوسته دارد که پیشینه آن به حدود هزاره هفتم پیش از میلاد می‌رسد. از آن زمان تاکنون، پیوسته این هنر در ارتباط با مسائل گوناگون، به ‌ویژه علل مذهبی، توسعه و تکامل‌ یافته است. معماری ایرانی به عنوان یکی از معروف‌ترین سبک‌های معماری در جهان شناخته‌شده است که در مقایسه با کشورهای دیگر جهان ارزشی ویژه دارد. شکوه معماری ایرانی به دلیل ویژگی‌هایی چون طراحی مناسب، محاسبات دقیق، فرم درست پوشش و رعایت مسائل فنی و علمی در بنا است که در عناصر معماری ایرانی نمود پیدا کرده‌اند. این معماری نه‌تنها فراتر از مرز جغرافیایی ایران امروزی نمودی بارز دارد بلكه از نظر تنوع، پهنه وسیعی را در بر می‌گیرد. ناصر طراحی نیز در معماری ایرانی از قدمتی ۳ هزار ساله برخوردار است. این عناصر از تالار گوردخمه‌ها گرفته تا سقف چهارطاقی‌ها و چهارایوانی‌ها همواره در دوران‌های مختلف حضور داشته و تاثیرگذاری خود را در زندگی امروز نیز حفظ كرده‌اند. در واقع معماری ایرانی دارای استمراری بوده كه هر چند بارها بر اثر كشمكش‌های داخلی و هجوم‌های خارجی دستخوش فترت یا انحراف موقتی شده، با این همه به سبكی دست یافت كه با هیچ سبك دیگری اشتباه نمی‌شود. در ایران معماری آثار تاریخی در عین اینكه دارای مفهوم و هدف دینی و آیینی است، مانند سایر نقاط جهان وابسته به عواملی چون اقلیم، مصالح موجود، فرهنگ منطقه، فرهنگ همسایه، دین و آیین و باور و بانی بناست.

Iranian architecture

مهم‌ترین اصول معماری ایرانی را «درون‌گرایی»، «پرهیز از بیهودگی»، «مردم‌محوری»، «خود‌بسندگی» و «نیارش» دانسته‌اند.

پرهیز از بیهودگی

در معماری ایران تلاش می‌شده کار بیهوده در ساختمان سازی نکنند و از اسراف پرهیز می‌کردند. این اصل هم پیش از اسلام و هم پس از آن مراعات می‌شده است. در قرآن آمده «مؤمنان، آنانکه از بیهودگی روی گردانند».
در زیگورات چغازنبیل از ۱۲۵۰ پیش از میلاد، می‌توان کاربرد کاشی را دید. در این ساختمان، اِزاره دیوارها را با کاشی آبی آمود کرده‌اند. چون هنگام رفت و آمد مردم، برخورد به پای دیوار بیشتر بوده است، و چون خشت در برابر باران آسیب می‌دیده، نمای ساختمان را با آجر پوشانده‌اند.
همچنین از کاشی در آمود گنبدها بهره‌گیری می‌کردند و آنرا پر از نقش و نگار می‌کردند. این تکه‌های رنگی کاشی، آسانتر تعمیر و بازسازی می‌شدند. کاشی عمر زیادی ندارد و پس از زمانی از جا کنده شده و فرو می‌ریزد، به ویژه در جاهایی که برف و یخ هم باشد.

مردم‌محوری

مردم محوری به معنای رعایت تناسب میان اندام‌های ساختمانی با اندام‌های انسان و توجه به نیازهای او در کار ساختمان سازی است. در ایران هم مثل مکان‌های دیگر، معماری هنری وابسته به زندگی است. . پهنای اتاق خواب به اندازه یک بستر است و افراز طاقچه به اندازه‌ای است که نشسته و ایستاده به آسانی در دسترس باشد و از طرفی تالار که مخصوص مهمان است به اندازه‌ای پهناور بوده که شایسته پذیرایی باشد. 

خودبسندگی

معماران ایرانی تلاش می‌کردند ساخت مایهٔ مورد نیاز خود را از نزدیک‌ترین جاها به دست می‌آوردند و چنان ساختمان می‌کردند که نیازمند به ساختمایهٔ جاهای دیگر نباشد و «خودبسنده» باشند. بدین گونه کار ساخت با شتاب بیشتری انجام می‌شده و ساختمان با طبیعت پیرامون خود «سازگارتر» درمی‌آمده است و هنگام نوسازی آن نیز همیشه ساختمایهٔ آن در دسترس بوده است. 
معماران ایرانی بر این باور بودند که ساختمایه باید «بوم آورد» یا «ایدری» (اینجایی) باشد. به گفتهٔ دیگر فرآورده (محصول) همان جایی باشد که ساختمان ساخته می‌شود و تا آنجا که شدنی است از امکانات محلی بهره‌گیری شود.
برای نمونه در ساخت تخت جمشید بهترین را از یک کان (معدن) در نزدیکی دشت مرغاب به دست می‌آوردند و با ارابه‌های چوبی به پارسه می‌رساندند. این سنگ را بیشتر برای روکش دیوارهای ستبرخشتی به کار می‌بردند. فرآوردن خشت نیز کاری بسیار ساده بوده است. 

نیارش

واژهٔ «نیارش» در معماری گذشتهٔ ایران بسیار به کار می‌رفته است. نیارش به دانش ایستایی، فن ساختمان و ساختمایه (مصالح) شناسی گفته می‌شده است.
سبک های معماری ایرانی به دو دوره تقسیم می شوند: 
سبک های پیش از اسلام: سبک پارسی و سبک پارتی
سبک های پس از اسلام: سبک خراسانی، سبک رازی، سبک آذری و سبک اصفهانی
مرور و شرحی بر این سبک ها

Iranian architecture

سبک پارسی 

سبک معماری پارسی مربوط به دوره هخامنشیان است که در واقع ادامه دهنده معماری قرون هفتم و هشتم پیش از میلاد در ایران می باشد که در این دوره به اوج شکوه و عظمت خود می رسد.
ویژگی های سبک معماری پارسی 
قراردادن ستون ها در بیشترین فاصله ممکن و با ارتفاع چشمگیر و استفاده از تزیینات در سر ستون ها
استفاده از مصالح مرغوب از لحاظ جنس و رنگ و
استفاده از دیوارهای جداکننده از جنس خشت خام
استفاده از سایه بان به صورت منطقی برای ساختمان ها
استفاده از نقوش برجسته در تزیینات
استفاده از پی هایی از جنس سنگ لاشه سنگریزه و ساختن بناها بر روی صفه(تخت گاه یا سکو)
بنا های به جای مانده از سبک پارسی: پاسارگاد، آرمگاه کوروش، کاخ شوش، تخت جمشید و آرامگاه های نقش رستم

Iranian architecture

سبک پارتی 

این سبک معماری بعد از حمله اسکندر در ایران معمول شده است و در دوره اشکانی، ساسانی، صدر اسلام و در بعضی مناطق حتی بعد از اسلام تا قرن سوم و چهارم هجری ادامه داشته که متأسفانه آثار کمی از دوره اولیه آن در ایران به جای مانده است. 
ویژگی های سبک معماری پارتی:
تنوع فوق العاده در طرح ها
استفاده از تکنیک پیشرفته طاق و گنبد
حداکثر استفاده از مصالح محلی مثل استفاده از سنگ لاشه، خشت خام یا پخته
ارتفاع زیاد
بناهای به جای مانده از سبک پارتی: نیایشگاه آناهیتا در کنگاور، کاخ الحضر، مجموعه نسا، کاخ آشور، کوه خواجه، بازه هور، آتشکده فیروز آباد، تاق کسری، بیشابور، کاخ سروستان، کاخ قصر شیرین

Iranian architecture

سبک خراسانی:

سبک خراسانی در قرن اول هجری و با طلوع اسلام در ایران، آغاز گردید و تا قرن چهارم هجری (تا زمان آل بویه و دیلمیان) ادامه داشت. با توجه به اینکه با حضور اسلام در ایران، ساخت بناهای مذهبی و مساجد آغاز گردید و اولین بناها در خراسان ساخته شده اند، به سبک خراسانی معروف شده است.
الگو و طرح مساجد اولیه اسلام تقلیدی از مسجد نبی اکرم در مدینه می باشد که دیوارهای آن از سنگ و بدون ملات می باشد، ارتفاع دیوارها به اندازه قد بلندترین مرد عرب بوده (در حالتی که دست هایش را بلند کرده باشد)، سقف آن از پوست چهارپایان و ستون و تیر آن از جنس نخل های خشک و درختان بی بار بوده است. 
ویژگی های سبک معماری خراسانی:
فضای شبستانی یا چهل ستونی
ساده و فاقد تزئینات
پلان مستطیل شکل
مصالح اولیه خشت خام و آجر
استفاده از تک منار در شمال بنا با مقطع دایره ای
قوس های بیضی، تخم مرغی و ناری
بدون پوشش و یا دارای پوشش کاهگل
بناهای بجای مانده از سبک خراسانی: مسجد مدینه، مسجد جامع فهرج، تاریخانه دامغان، مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع اردستان، مسجد جامع نایین، مسچد جامع نیریز

Iranian architecture

سبک رازی

شیوه رازی، چهارمین شیوه معماری ایران است که از زمان آل زیار شروع و در زمان آل بویه، سلجوقی، اتابکان و خوارزمشاهیان ادامه پیدا می کند؛در این سبک همه ویژگی های خوب شیوه های پیشین را به بهترین گونه دارا است؛ در واقع در این سبک نغز کاری سبک پارسی، شکوه سبک پارتی و ریزه کاری شیوه خراسانی باهم پدیدار می شود. آغاز سبک رازی گرچه از شمال ایران بوده اما در شهر ری پا گرفته و بهترین ساختمان ها در آن ساخته شده اند اما متاسفانه در پی غارت محمود غزنوی از میان رفته اند.
ویژگی سبک معماری رازی:
فضای ایوانی
استفاده از طاق های جناقی
ساخت مناره های زوجی بر ایوان جنوبی
ساخت گنبد و متعلقات آن
استفاده از تزئینات مانند گچ بری، آجرکاری، گره سازی و کاشی خشتی
پلان مستطیل شکل
 گونه های نگاره با خطوط شکسته و مستقیم که بیشتر با آجر کار شده است.، در این دوره یافت می شود.
گونه گچ بری در شیوه رازی با نغزکاری بسیار بکار رفته است.
بناهای بجای مانده از سبک رازی: مقبره امیر اسماعیل سامانی، گنبد قابوس، برج های خرقان، مسج جامع اصفهان، رباط شرف، مسجد جامع زواره، مسجد جامع اردستان، گنبد سرخه مراغه
شیوه آذری دارای دو دوره است، دوره نخست از زمان هولاگو و پایتخت شدن مراغه و دوره دوم آن از زمان تیمور و پایتختی سمرقند آغاز می شود.  در آن زمان نیاز به ساخت و ساختمان های گوناگون بود که باید هرچه زودتر آمادهه می شدند. از همین رو در روند ساختمان سازی شتاب گرفتند، پس به بهره گیری از عناصر یکسان روی آوردند ( مانند کاربندی در سازه).

Iranian architecture

ویژگی سبک معماری آذری:

بهره گیری بیشتر از هندسه در طراحی معماری
ساختمان هایی با اندازه های بسیار بزرگ ساخته شد که در شیوه پیشین مانند نداشت، همچون گنبد سلطانیه
در شیوه رازی، آجرکاری نما همراه با سفت کاری انجام می شد اما در شیوه آذری، نخست ساختمان با خشت یا آجر و سنگ بدون نما سفت کاری، سپس نماسازی به آن افزوده می شده است. (در واقع نماسازی از خود بنا جدا بوده است)
 کم کم از کاربرد آجر کاسته و جای آن را کاشی (سفال لعابدار) گرفت.
بکار گرفتن از کاشی تراش یا مُعرق و کاشی هفت رنگ
بناهای بجای مانده از سبک آذری: مقبره سلطانیه، مسجد علیشاه تبریز، مسجد جامع ورامین، مسجد جامع یزد، خانقاه شیخ عبدالصمد نطنز، مسجد گوهر شاد، مسجد غیاثیه خرگرد، مسجد میرچخماق، مسجد بی بی خانم سمرقند، گور امیر سمرقند، مسجد کبود تبریز 

Iranian architecture

سبک اصفهانی

معماری بومی آذربایجان پدید آوردنده ی سه شیوه، رازی، آذری و اصفهانی بوده است؛ پس خاستگاه این شیوه شهر اصفهان نبوده ولی در آنجا رشد و بهترین ساختمان ها در آنجا رشد کرده است. از دیدگاه استاد پیرنیا شیوه ی اصفهانی آخرین معماری شیوه معماری ایران است که در نوشته های غربی به شیوه صفوی، افشاری و زند... قاجار نامیده شده اند. در نهایت استاد پیرنیا ویژگی های این سبک را چنین بررسی می نماید:
ویژگی سبک معماری اصفهانی:
 ساده شدن طرح ها در بیشتر ساختمان ها، فضاها یا چهار پهلو هستند (مریع) یا مستطیل.
در شیوه آذری با بکارگیری یک هندسه قوی، طرح های پیچیده ای ساخته شدند اما در شیوه اصفهانی، هندسه ساده و شکل و خط های شکسته بیشتر بکار رفت.
 پیش آمدگی و پس رفتگی در ساختمان کمتر شده، ولی از این شیوه به بعد ساخت گوشه های پخ در ساختمان رایج تر شد.
 سادگی طرح در بناها هم آشکار می شود.
 کیفیت ساختمان سازی اُفت می کند.
بناهای بجای مانده از سبک اصفهانی: مسجد امام اصفهان، مسجد شیخ لطف الله، مدرسه خان شیراز، مجموعه گنجعلی خان، مسجد حکیم، چهلستون، هشت بهشت، مدرسه چهار باغ اصفهان، مدرسه امام سلطانی، مدرسه آقا برزگ کاشان.

Iranian architecture